Jak to z wysadzeniem wodociągów w Rościęcinie było...

Jak to z wysadzeniem wodociągów w Rościęcinie było...

W historiografii polskiej nie brakuje odniesień do tematu wysadzenia w powietrze wodociągów w Rościęcinie (właściwie w Kopydłówku) przez Rosjan 4.03.1945 r. Tyle, że tak nie było.

Nowe wodociągi w Rościęcinie, na obszarze Kopperdieksgrund (obecnie Kopydłówko), oddano do użytku w 1906 roku1. Była to nowoczesna inwestycja, związana z niezbędnym zaopatrzeniem Kołobrzegu w wodę pitną. Wykonano 3 studnie głębinowe nad Parsętą, na terenie polodowcowym, który był obfity w źródła wody podziemnej. Prace trwały od 1904 roku, a wykonała je firma Davida Grove z Berlina.

Temat związany z wysadzeniem wodociągu podjął Alojzy Sroga. W swojej książce "Na drodze stał Kołobrzeg", tak opisał on wydarzenia z 4.03.1945 roku:
"Radziecka 45 brygada pancerna gwardii, wchodząca w skład 1 armii pancernej, otrzymała od jej dowódcy, generała Michaiła Katukowa, rozkaz: nacierać na północ i z marszu opanować Kołobrzeg. W ciągu 12 godzin brygada przebyła 75 kilometrów. Zwiad pancerny dochodził już do Rościęcina, wsi odległej od Kołobrzegu ledwie 7 kilometrów. (...) Nad rzeką - coś dziwnego. Wysiadają z wozów. Chwila studiowania mapy i wizji lokalnej. Ujęcie wody na Parsęcie, dla pobliskiego Kołobrzegu.
- Wysadzić - zapada błyskawiczna decyzja. - Nie będą mieli wody, szybciej się poddadzą"2.

Powyższy tekst na lata spowodował, że zarówno czytelnicy jak i historycy podawali, że stacja pomp w Rościęcinie została zniszczona3. Warto jednak podkreślić: pisali tak historycy polscy. W literaturze niemieckiej zagadnienie to ujmowano zupełnie inaczej. Pisano, że Kołobrzegowi "odcięto zaopatrzenie w wodę pitną"4, albo, że "odcięto zaopatrzenie Kołobrzegu w wodę ze stacji pomp Rościęcino", ale też, pisano o "zniszczeniu stacji pomp"5. Kto ma rację? Przesądzający w tej sprawie jest tekst Kamila Anduły, który w dziennikach bojowych 45 brygady nie znalazł nic o wysadzeniu w powietrze wodociągów6. Powstaje zatem pytanie, co takiego stało się Rościęcinie 4.03.1945 r., skoro bezsporne jest, że tego dnia Kołobrzeg został pozbawiony dostępu do bieżącej wody?

Z odpowiedzią przychodzi Stefan Lipicki, pierwszy prezydent Kołobrzegu, który osobiście doprowadził do tego, że w lipcu 1945 roku miastu zostało przywrócone zaopatrzenie w wodę pitną.
"Dużym problemem dla miasta był także brak wody pitnej. Miasto po działaniach wojennych całkowicie pozbawione było wody wodociągowej - studnie nie istniały. Wodę czerpało się z rzeki, w której często spotykało się pływające trupy. Toteż zasadniczym działaniem było dostarczenie miastu wody. Gdzie znajdowało się ujęcie i stacja pomp, nikt nie wiedział. Pytani o to Niemcy nie chcieli ujawnić, mówiąc, że to gdzieś w okolicach Rościęcina. Poprosiłem o pomoc płka Bobirenkę, który przydzielił mi kapitana saperów. W trójkę: kapitan, ja oraz znajdujący się w Kołobrzegu Niemiec, inż. Stern - wyjechaliśmy w kierunku Rościęcina - Stern doprowadził nas do do obecnego PGR Rościęcino i oświadczył, że tutaj powinno znajdować się ujęcie wody - niestety nie było - dopiero pod groźbą pistoletu kapitana przypomniało mu się, gdzie to jest i wzdłuż rzeki Parsęty doprowadził nas na właściwe miejsce. Stacja pompo była nie ruszona, wszystkie maszyny na miejscu /jeden agregat z silnikiem wysokoprężnym "Diesel", agregat gazogeneratorowy i dwa zespoły pomp z silnikami elektrycznymi/. Żadnego z tych urządzeń nie można było uruchomić. Na drugi dzień wróciłem do Rościęcina z grupą Polaków i Niemców oraz zapasem ropy naftowej otrzymanej od wojsk radzieckich, niestety w ciągu naszej nieobecności w nocy ktoś ukradł sprężarkę do powietrza, konieczną do uruchomienia agregatu z Dieslem (180 atm.) z tego silnika, więc fiasko - zabieramy się do gazogeneratora na koks - nikt nie potrafi go uruchomić, brak fachowca - pozostały tylko agregaty pompowe z silnikami elektrycznymi, do których uruchomienia brakowało prądu elektrycznego"7.

Prąd udało się doprowadzić, silniki uruchomiono, pompy zaczęły pompować wodę. Największym problemem była uszkodzona rura w Kołobrzegu. Udało się ją połatać i od lipca 1945 roku Kołobrzeg miał bieżącą wodę. Jakie płyną z tego wnioski? Nie było żadnego wysadzania wodociągów. Oznacza to, że opis wydania rozkazu o wysadzeniu stacji pomp w Rościęcinie należy uznać za fikcję literacką autorstwa Alojzego Srogi, potem powielaną przez część autorów. Wizyta na ujęciu wody Miejskich Wodociągów i Kanalizacji w Kopydłówku sprawę przesądza: nie ma widocznych zniszczeń ani odtworzeń znajdującej się tam infrastruktury.

Na koniec, warto powrócić do sprawy owego niemieckiego inżyniera, który pokazał polskiemu prezydentowi, gdzie są wodociągi. Sprawę po latach opisał Mieczysław Malik na łamach "Gazety Kołobrzeskiej". Dziś jest to ciekawe źródło historyczne w postaci publikacji wspomnień. W lipcu 1977 roku do Kołobrzegu przyjechał ów Niemiec, z którym spotkał się Stefan Lipicki i jego żona, Marianna Lipicka. Po latach, wskazywała ona, że mężczyzna nazywał się nie Stern, a Dorn8.

Robert Dziemba

Przypisy:
1 Hieronim Kroczyński, Jedenaście wieków Kołobrzegu, zapiski kronikarskie, Wydawnictwo Kamera, Kołobrzeg 2020, s. 241.
2 Alojzy Sroga, Na Drodze stał Kołobrzeg, Wydawnictwo MON, Kołobrzeg, 1985, s. 36-37.
3 Hieronim Kroczyński, Kronika Kołobrzegu, Wydawnictwo Le Petit Café, Kołobrzeg 2005, s. 339.
4 Erich Murawski, Bój o Pomorze. Ostatnie walki obronne na wschodzie, Napoleon V, Oświęcim 2015, s. 271.
5 Johannes Voelker, Ostatnie dni Kołobrzegu. Walki o niemieckie miasto w marcu 1945 roku, Napoleon V, Oświęcim 2014, s. 55 i 60.
6 Kamil Anduła, Działania bojowe jednostek Armii Czerwonej w bitwie o Kołobrzeg (4-18 marca 1945 r.), "Meritum", t. X, Olsztyn 2019, s. 226.
7 Stefan Lipicki, Wspomnienia z pierwszych dni po przekazaniu Kołobrzegu przez Armię Radziecką – władzy polskiej. Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu, RR-48, s. 10-11.
8 Mieczysław Malik, Historia Kołobrzegu w fotografii. "Gazeta Kołobrzeska", Nr 29/2000, s. 17.

Źródła ilustracji:
Archiwum autora, Urząd Gminy Kołobrzeg, "Gazeta Kołobrzeska".




Administratorem danych osobowych jest Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu www.muzeum.kolobrzeg.pl.
Jednocześnie informujemy że zgodnie z rozporządzeniem o ochronie danych osobowych przysługuje ci prawo dostępu do swoich danych, możliwości ich poprawiania, żądania zaprzestania ich przetwarzania w zakresie wynikającym z obowiązującego prawa..

Copyright © 2022-2024 Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu. Wszelkie prawa zastrzeżone.