Polegli bohaterowie w liczbach

Polegli bohaterowie w liczbach

Rocznica walk o Kołobrzeg, ta okrągła, bo 80, powoli się zbliża. Pozostało do niej jeszcze 2,5 roku. To dużo i niedużo, natomiast jeśli idzie o kwestie związane z upamiętnieniem bohaterów walczących o naszego miasto, powinien być to czas, aby uporządkować sprawy związane z tymi miejscami, które są ważne dla wydarzeń marcowych sprzed niemal 80 lat. 

Wydawać by się mogło, że po tylu latach, które upłynęły od zakończenia walk o miasto, wszystkie sprawy są już uporządkowane i teraz jedyne co pozostało, to celebrowanie kolejnych rocznic, zapewne już niedługo bez tych, którzy pamiętają owe czasy, a wtedy będziemy zdani tylko na naszą pamięć. Nic bardziej mylnego. Przez kolejne lata odkładano „na później” wiele spraw. Nie ułatwiały tego kombatanckie spory. Były także różne spojrzenie na historię, o której można było mówić tylko pozytywnie.

Po niemal 80 latach, teoretycznie nadal nie wiadomo dokładnie, ile osób poległo w walkach o Kołobrzeg. Odrębną kwestią są sprawy ewidencyjne czy dokumentacyjne w Wojsku Polskim, bo wielkie bitwy to także margines ludzkich spraw: zaginięć, wypadków, wreszcie także dezercji. W naszym przypadku swoje zrobili także historycy, którzy podawali dane odbiegające od obecnych ustaleń. Co więcej, nie brakuje publikacji, w których nadal powielane są dane pochodzące z 1962 roku! W tym czasie ukazała się praca Emila Jadziaka, pt. „Wyzwolenie Pomorza”. Od tego momentu, opracowaniem danych zajmowało się wiele osób i pewien główny nurt w zakresie tych ustaleń się utworzył. To chociażby „Księga poległych” Hieronima Kroczyńskiego, czy opracowanie Alojzego Srogi, albo wreszcie Andrzeja Ossowskiego, Piotra Brzezińskiego i Piotra Skocznia. 

Według obliczeń i analiz doktora Kroczyńskiego, liczby przedstawiają się następująco:
- polegli w walkach: 915 (w tym 59 domniemanych),
- zmarli z ran: 392 (w tym 52 domniemanych),
- zmarli w wyniku wypadków w czasie walk: 3,
- zaginieni bez wieści: 120,
- zmarli w wyniku wypadków po walkach: 11.

to, że całkowite straty 1 Armii Wojska Polskiego w marcu 1945 roku w Kołobrzegu wynoszą według zaprezentowanych powyżej obliczeń 1441 żołnierzy polskich, z czego w czasie walk zginęło 1310 żołnierzy. Żeby nie było tak prosto dodam od siebie, że przeprowadzone przeze mnie obliczenia nazwisk zawartych w „Księdze poległych” dały ostateczną liczbę 1323…

To nie koniec strat wojsk oblegających Kołobrzeg od 4 marca 1945 roku. Trzeba jeszcze dodać do tego wyniku straty wojsk rosyjskich. Według Hieronima Kroczyńskiego, w Kołobrzegu poległo 189, a zaginęło 68 czerwonoarmistów, co łącznie daje 257 żołnierzy. Inaczej sprawę widzą kolejni badacze. Andrzej Ossowski, Piotr Brzeziński, Piotr Skoczeń w swoim opracowaniu powołują się na dokument odnaleziony w Archiwum Państwowym w Koszalinie, w którym mowa jest o pochowaniu 548 żołnierzy w kwaterze wojennej (obecnie Cmentarz Wojenny) oraz 30 żołnierzy pod latarnią morską. Wydaje się, że dane H. Kroczyńskiego są mocno zaniżone i liczba oscylująca wokół 300 poległych jest bardziej wiarygodna, ale dalej są to liczby szacunkowe. 

Co do zasady, daje nam to ponad 1700 poległych, choć pełnej skali strat nie uda się ustalić. Można szacować, że całkowite straty powstałe w wyniku oblężenia wyniosły ok. 2000 ludzi. Ukazuje to jednak pełen obraz wojny w Kołobrzegu i ceny, jaką trzeba było zapłacić za zdobycie Kołobrzegu. Konsekwencją boju były więc śmierć i zniszczenie. Niestety, poległych chowano najczęściej w mogiłach zbiorowych, a po wojnie nie dochowano należytej staranności w pielęgnowaniu pamięci o pochowanych na szybko żołnierzach. W konsekwencji, nie tylko nie zidentyfikowano wszystkich pochówków, to dodatkowo, zacierały się informacje o danych żołnierzy. Gdy w 1948 roku ruszyły ekshumacje, ciała wielu bohaterów wydobywano i oznaczano jako „nieznany”. Tak część żołnierzy była wtórnie pochowana na tworzonym Cmentarzu Wojennym w Kołobrzegu. 

Według obliczeń, na bazie niezachowanych protokołów ekshumacji (skany "Księga Poległych" H. Kroczyńskiego), na tej wojskowej nekropolii pochowano 729 ciał ekshumowanych z terenu Kołobrzegu lub bezpośrednio na zapleczu działań frontu. Do tego doliczyć należy 123 polskich żołnierzy, pochowanych w Karlinie, Grzybowie, Budzistowie, Czerninie, Niekaninie, Stramnicy, Dygowie, Rymaniu, Siemyślu i Sławoborzu, których protokoły ekshumacji nie zachowały się, ale ich szczątki pochowano na cmentarzu w Kołobrzegu. Razem, daje to 852 żołnierzy. Oznacza to, że tylko tylu spoczęło w zbiorowych mogiłach, które wykonano na obrzeżach miasta. W przypadku żołnierzy Armii Czerwonej, suma ekshumowanych ciał, w większości z grobów zbiorowych, wynosi 218. Według istniejących dokumentów (obecnie nie są one dostępne do weryfikacji i zbadania), daje to łączną liczbę 1070 poległych. 

Informacji o pochowanych 1070 poległych nie znajdziemy na Cmentarzu Wojennym w Kołobrzegu. Jeśli nawet operować na zaniżonych liczbach, zabraknie nam ponad 600 ludzi, którzy tam nigdy nie trafili. Gdy jednak ktoś zacznie liczyć nazwiska na płytach nagrobnych tego cmentarza, da mu to ok. 1750, z czego ponad 360 stanowić będą nazwiska żołnierzy Armii Czerwonej. W Kołobrzegu żołnierzy pochowano nie tylko wbrew konwencjom i obowiązującym przepisom, ale potem, jak widać skutecznie, spowodowano, że wielu uważa, po dziś dzień, iż spoczywają tam wszyscy bohaterowie, którzy oddali życie w walce o prastare piastowskie ziemie… 

Robert Dziemba
Pierwotnie, artykuł ukazał się w "Gazecie Kołobrzeskiej"
Na zdjęciu: mały cmentarz przy latarni morskiej, listopad 1945 r., Fot. Władysław Wiśniewski ze zbiorów Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu.

Administratorem danych osobowych jest Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu www.muzeum.kolobrzeg.pl.
Jednocześnie informujemy że zgodnie z rozporządzeniem o ochronie danych osobowych przysługuje ci prawo dostępu do swoich danych, możliwości ich poprawiania, żądania zaprzestania ich przetwarzania w zakresie wynikającym z obowiązującego prawa..

Copyright © 2022-2024 Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu. Wszelkie prawa zastrzeżone.