Poszukiwania ukrytej komnaty pod Pomnikiem Zaślubin

Poszukiwania ukrytej komnaty pod Pomnikiem Zaślubin

18 miesięcy temu rozpocząłem badania nad ustaleniem miejsca, w którym złożono skrzynię z dokumentami pod Pomnikiem Zaślubin. W tej kwestii udało się ustalić nowe fakty.

Dzięki współpracy z Anetą Bollechowską, adiunktem w Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu, udało mi się dotrzeć do niebadanych do tej pory materiałów i zdjęć dotyczących Pomnika Zaślubin. Teczka Komitetu Budowy Pomnika Zaślubin 1 Armii Wojska Polskiego z Morzem w Kołobrzegu została wykorzystana do napisania nieznanej historii pomnika, która w grudniu 2023 r. ukaże się w tomie 1 "Rocznika Kołobrzeskiego" pod redakcją Edwarda Stępnia. Po jednej z ostatnich publikacji, w której pisałem, że nie dysponujemy zdjęciami ze składania skrzyni w fundamencie Pomnika Zaślubin, skontaktowała się ze mną pani Maria Pawłowska, która przesłała mi te zdjęcia, za co bardzo serdecznie dziękuję. Do tego wątku jeszcze powrócę.

Po raz pierwszy, o składaniu specjalnej skrzyni w fundamencie budowanego w 1963 roku Pomnika Zaślubin pisał w 1998 roku Jerzy Patan1. Opublikowane wówczas zdjęcia autor ten podpisał jako własne2. Po raz drugi, Jerzy Patan wykorzystał ilustracje ze składaniem skrzyni kilka lat później3. Ludzie często przekazywali zdjęcia do prowadzonego przez pana Jerzego Galerii Dokumentu i Fotografii Kołobrzegu, ale nie widzieli potrzeby, aby ich podpisywać. W ten sposób powstał problem właściwej interpretacji milczącego źródła. W przypadku pomnika bowiem, żadne źródło nie wspomina o złożeniu skrzyni z dokumentami w fundamencie monumentu. Gdyby nie zdjęcia, nie byłoby żadnego dowodu, że taka sytuacja w ogóle miała miejsce.

Pomnik Zaślubin Polski z Morzem, który powstał według projektu Wiktora Tołkina i Stanisława Michla, zbudowano w 1963 roku. Inwestycja ta od początku realizowana była dość amatorsko, w konsekwencji czego, dochodziło do wielu opóźnień, które w latach 60-tych XX stulecia były czymś normalnym, co trzeba było wkalkulować w realizację inwestycji. Gdy w II połowie 2022 roku wykonałem opracowanie w ramach badania pt. "Poszukiwania ukrytej komnaty pod Pomnikiem Zaślubin", zastanawiałem się, jak to się stało, że to właśnie Jerzy Patan wykonał te zdjęcia. Założenie robocze było takie, że tylko Patan mógł mieć dostęp na teren placu budowy, na którym pracowało wojsko. Postawione pytanie, dlaczego w takim razie nikt tego nie nagłaśniał w prasie, spotkało się z odpowiedzią oczywistą: wielu kwestii "Głos Koszaliński" w początku lat 60-tych w ogóle nie opisywał. Widać temat nie wpisywał się w kwestie walki ideologicznej organu propagandy Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Koszalinie. I gdyby nie książki Jerzego Patana, w ogóle o sprawie byśmy nie wiedzieli. Teraz jednak trzeba sprawę poddać analizie na nowo.

Zdjęcia nadesłane przez Marię Pawłowską pochodzą z archiwum jej ojczyma, Stanisława Rączkiewicza. Data wykonania nie jest znana. Według dokumentów, oficjalnie prace związane z budową pomnika rozpoczęły się 14 kwietnia 1963 roku4. 25 kwietnia wciąż nie były gotowe wszystkie niezbędne uzgodnienia i nadal wyjaśniano powstające wątpliwości. Nie był również urządzony plac budowy. Jeśli więc po wykarczowaniu parku założono fundamenty, to musiało to być gotowe najwcześniej w maju. Oznacza to, że omawiane wydarzenie w postaci złożenia skrzyni musiało mieć miejsce, szacunkowo, w maju lub na przełomie maja i czerwca. Na zdjęciach nie widać młodych liści, które na wiosną powinny bowiem pojawić się na drzewach, ale można przyjąć, że wegetacja w 1963 roku być może była opóźniona.

Skoro zachowały się zdjęcia w prywatnym archiwum, powstaje pytanie, dlaczego nie zachowały się żadne inne informacje dotyczące tej inicjatywy. Można zakładać, że była to oddolna i spontaniczna akcja ludzi związanych z budową pomnika, którzy chcieli, żeby pamięć o ich pracy przetrwała. Jerzy Patan pisze, że we wnętrzu skrzyni znajdują się dokumenty związane z budową pomnika, życiem w Kołobrzegu, ale przede wszystkim życiem codziennym w okresie PRL5. Na zdjęciach, skrzynia wygląda na pokaźnych rozmiarów, zbita ze zwykłych desek z placu budowy. Czy pomysłodawcy tego przedsięwzięcia przemyśleli fakt, że skrzynia będzie spoczywać tam przez dekady? Czy wewnątrz jest jakieś zabezpieczenie, chroniące zawartość? Tego nie wiadomo.

Jerzy Patan podaje jeszcze, że do pomnika prowadzą dwa wejścia, które są ukryte, ale odpowiednio oznaczone. Podczas prowadzonych prac badawczych na pomniku zidentyfikowałem te wejścia i ustaliłem, gdzie one są. Pierwsze prowadzi do wnętrza pomnika. Jestem przekonany, że jest tak również z drugim, tyle, że ono powinno zaprowadzić nas do skrzyni, chyba, że podczas wykonywania nastawy pomnikowej coś zmieniono. Projekt był bowiem zmieniany na bieżąco, a to coś dodawano, a to z czegoś rezygnowano, bo nie było materiału, bo gonił czas, bo takie były decyzje polityczne czy budowlane.

Pani Maria rzuciła więcej światła na kolejną tajemnicę Pomnika Zaślubin. Dlaczego w spontanicznej akcji wzięło udział tylko kilka osób? Czy tylko dlatego, że był to plac budowy? Dlaczego na lata sprawę owiała tajemnica? Wyciągnięcie samej skrzyni nie kończy sprawy. Ostatecznym problemem będzie kwestia konserwacji papieru, gdyż zapewne nie brakuje tam kartek i gazet. To z kolei może być kosztowne. O tym będzie musiał zdecydować właściciel obiektu, czyli gmina Miasto Kołobrzeg. Pomnik znajduje się również w gminnej ewidencji zabytków. Z drugiej strony, być może odkrycie to rzuci więcej światła na historię Kołobrzegu?

Robert Dziemba
Źródło ilustracji: arch. Marii Pawłowskiej


Przypisy:
1 Jerzy Patan, Kołobrzeg sto lat w fotografii 1897-1997, Agencja Wydawnicza "PATAN-PRESS", Kołobrzeg 1998, s. 118.
2 Tamże, s. 255.
3 Prowadząc badania nad historią Kołobrzegu miałem już jeden przypadek, gdy jeden z mieszkańców przyznał, że zdjęcie kiedyś dał Jerzemu Patanowi, ale dostał on zgodę na podpisanie je jako własne. Nie każdy zresztą chciał, aby jego nazwisko widniało w książce. Jerzy Patan, Moje lata sześćdziesiąte. Kołobrzeg 1960-1969, Wydawnictwo PATAN, Kołobrzeg 2009, s. 251.
4 Robert Dziemba, Budowa Pomnika Zaślubin w Kołobrzegu, "Rocznik Kołobrzeski 2023", tom I, E. Stępień (red.), Kołobrzeg 2023, s. 24.
5 Jerzy Patan, Moje lata sześćdziesiąte. Kołobrzeg 1960-1969, Wydawnictwo PATAN, Kołobrzeg 2009, s. 251.





Administratorem danych osobowych jest Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu www.muzeum.kolobrzeg.pl.
Jednocześnie informujemy że zgodnie z rozporządzeniem o ochronie danych osobowych przysługuje ci prawo dostępu do swoich danych, możliwości ich poprawiania, żądania zaprzestania ich przetwarzania w zakresie wynikającym z obowiązującego prawa..

Copyright © 2022-2024 Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu. Wszelkie prawa zastrzeżone.